Stel je voor: je loopt langs de kraam op het strand, de geur van versgebakken vis hangt in de lucht, en je bestelt een portie kibbeling. Lekkere stukjes vis in een knapperig korstje, met een beetje remouladesaus erbij.
▶Inhoudsopgave
Maar wist je dat die kibbeling tegenwoordig vaak niet meer van kabeljauw is? Nee, vaak zit er pangasius in dat bakje. En daar hebben mensen wat van.
Maar is die kritisch terecht? Laten we er eens goed naar kijken.
Wat is pangasius eigenlijk?
Pangasius is een zoetwatervis die vooral gekweekt wordt in Vietnam, in de Mekong-delta.
Het is een van de meest geproduceerde vissoorten ter wereld. In 2022 werd er wereldwijd meer dan 1,5 miljoen ton pangasius geproduceerd. Dat is enorm veel. De vis groeit snel, is goedkoop te kweken en heeft een milde smaak.
Precies daarom is hij zo populair in de voedselindustrie. Maar hier zit het probleem voor veel mensen: pangasius wordt gezien als de 'goedkope' vis.
Niet echt iets waar je trots op bent als je een bord vis bestelt.
En dat beeld klopt gedeeltelijk, maar ook gedeeltelijk niet. Het hangt er heel erg van af hoe en waar de vis wordt gekweekt.
Waarom wordt pangasius gebruikt als kibbelingsvis?
Klassieke kibbeling wordt gemaakt van kabeljauw. Dat is een zoutwatervis, voornamelijk gevangen in de Noordzee en de Atlantische Oceaan.
Maar kabeljauw is niet meer wat het was. De afgelopen decennia is de kabeljauwvoorstand flink onder druk komen te staan door overbevissing. De prijs is daardoor flink gestegen.
Pangasius is een stuk goedkoper. Terwijl verse kabeljauwfilet rond de 15 tot 25 euro per kilo kan kosten, ligt pangasiusfilet vaak tussen de 4 en 8 euro per kilo.
Voor een strandkraam of snackbar die veel vis verkoopt, maakt dat een enorm verschil in de portemonnee. En omdat pangasius een milde, neutrale smaak heeft, is hij makkelijk te verwerken in gefrituurde producten zoals kibbeling.
Wat klopt er aan de kritiek op pangasius?
Er zijn een paar punten waar de kritiek op pangasius echt terecht is.
Milieu-impact van visteelt
Laten we eerlijk zijn over wat er mis kan gaan. De pangasiuskweek in Vietnam is niet altijd even schoon. In sommige kweekgebieden is het water van de Mekong ernstig vervuild door afval van de viskweek zelf, maar ook door industrieel en huishoudelijk afval. Als de kweekpolders niet goed worden beheerd, leidt dat tot vervuild water, ziektes bij de vis en een behoefte aan antibiotica.
Dat is een echt probleem. Daarnaast heeft de grootschalige viskweek in de Mekong-delta geleid tot vernietiging van mangrovebossen.
Gebruik van antibiotica en chemicaliën
Die bossen zijn belangrijk voor het ecosysteem en beschermen de kust tegen overstromingen.
Dat is een serieuze milieukost die vaak niet meewegt in de aankoopprijs van de vis. In sommige Vietnamese kworden antibiotica en andere chemicaliën gebruikt om ziektes te voorkomen in de dichtbevolkte kweekpolders. Hoewel Vietnam de afgelopen jaren strengere regels heeft ingevoerd, blijft dit een punt van zorg.
Misleidende verpakking en etikettering
Europese controles vinden nog regelmatig residuen van verboden stoffen in geïmporteerde pangasius. In 2021 werden er door de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) meerdere waarschuwingen uitgegeven over pangasius met te hoge waarden aan antibiotica.
Dit is misschien wel het meest vervelende voor consumenten. Pangasius wordt soms verkocht onder namen als 'panga', 'basa' of 'swai', maar ook gewoon als 'visfilet' zonder duidelijke vermelding van de soort. Als je kibbeling koopt op het strand of bij een snackbar, weet je zelden precies welke vis erin zit. Dat voelt misleidend, en terecht.
Wat klopt er niet aan de kritiek?
Maar laten we het ook hebben over de kritiek die eigenlijk niet helemaal klopt. Want pangasius heeft ook een aantal eigenschappen die best positief zijn.
Pangasius is voedzaam
Pangasius bevat net als andere vissoorten veel eiwitten en weinig vet. Een portie van 100 gram pangasius levert ongeveer 15 gram eiwit en minder dan 3 gram vet.
Niet alle pangasius is even slecht
Daarnaast bevat het omega-3-vetzuren, hoewel in iets lagere hoeveelheden dan bijvooreld zalm of makreel. Maar het blijft vis, en vis is gezond. Dat punt wordt vaak over het hoofd gezien in de discussie.
Er is een enorm verschil in kwaliteit tussen goed gekweekte en slecht gekweekte pangasius. Er bestaan certificeringsprogramma's zoals ASC (Aquaculture Stewardship Council) en GlobalG.A.P. die strenge eisen stellen aan de kweekomstandigheden. Pangasius met een ASC-keurmerk wordt gekweekt met aandacht voor milieu, dierwelzijn en voedselveiligheid. Het probleem is dat deze gecertificeerde vis duurder is en daardoor minder vaak wordt gebruikt in goedkope producten zoals kibbeling.
Maar het idee dat alle pangasius per definitie slecht is, klopt dus niet.
De prijs is niet per se een kwaliteitsindicator
Het hangt af van de bron. Veel mensen verwarren goedkoop met slecht.
Maar pangasius is goedkoom omdat de vis efficiënt gekweekt kan worden. Hij groeit snel, heeft weinig ruimte nodig en eet relatief weinig voer vergeleken met bijvoorbeeld zalm. Dat maakt hem vanuit wilde vis versus gekweekte vis voor kibbeling eigenlijk een interessante optie, mits de kweek wel goed geregeld is.
Wat betekent dit voor jou als consument?
Als je kibbeling koopt, op het strand of ergens anders, is het de moeite waard om even goed te kijken. Vraag welke vis erin zit.
Als ze zeggen dat het kabeljauw is, vraag dan door. Niet om mensen lastig te vallen, maar omdat je als consument recht hebt op eerlijke informatie. En als je thuis vis koopt, kijk dan naar het etiket.
Staat er 'pangasius' of 'Pangasius hypophthalmus'? Dan weet je het zeker.
Staat er alleen 'visfilet' of 'vis'? Dan is het vaak pangasius, maar niet altijd. Twijfel? Vraag het aan de verkoper of kijk op de website van de winkel of merk.
De kritiek op pangasius als kibbelingsvis is deels terecht: de kwaliteit van de kweek kan beter, de milieudruk is reëel, en de etikettering is vaak onduidelijk. Maar pangasius is op zichzelf geen slechte vis.
Het is een kwestie van hoe het wordt geproduceerd en hoe eerlijk de verkoop is.
En dat geldt niet alleen voor pangasius, maar voor vrijwel al het eten dat we kopen. Dus de volgende keer dat je een portie kibbeling pakt, weet je tenminste waar je aan toe bent. En dat is alvast een stuk beter dan in het duister tappen.
Veelgestelde vragen
Waarom wordt pangasius vaak gebruikt in kibbeling?
Pangasius is een populaire keuze voor kibbeling omdat hij relatief goedkoop is en een milde smaak heeft, waardoor hij gemakkelijk te verwerken is in gefrituurde gerechten.
Wat zijn de milieuproblemen verbonden aan pangasiusvisteelt?
De lagere prijs in vergelijking met kabeljauw maakt het voor strandkramen en snackbars aantrekkelijk, waardoor ze meer vis kunnen verkopen. De pangasiuskweek in Vietnam veroorzaakt milieuproblemen door vervuiling van het water in de Mekong-delta, veroorzaakt door afval van de kweek en industrieel afval. Daarnaast heeft de grootschalige viskweek geleid tot het vernietigen van belangrijke mangrovebossen die de kustlijn beschermen. Het gebruik van antibiotica in de pangasiuskweek is een zorgwekkend punt, omdat het kan leiden tot de ontwikkeling van antibiotica-resistente bacteriën.
Wat is de impact van antibiotica gebruik bij pangasius?
Dit is een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid en draagt bij aan de verslechtering van de waterkwaliteit in de Mekong-delta. Kabeljauw is een zoutwatervis die traditioneel wordt gevangen in de Noordzee en de Atlantische Oceaan, terwijl pangasius wordt gekweeld in de Mekong-delta.
Waarom is pangasiusfilet soms minder aantrekkelijk dan kabeljauw?
De prijs van kabeljauw is door overbevissing aanzienlijk gestegen, waardoor pangasius een goedkopere en daarom vaak voorkomende alternatief is.
Wat zijn de risico's verbonden aan het eten van pangasius?
Hoewel ASC-gecertificeerde pangasius een goede keuze kan zijn, is het belangrijk om te weten dat niet alle pangasius even veilig is. Ongecertificeerde pangasius kan bacteriën bevatten en resistent zijn tegen antibiotica, wat een risico vormt voor de gezondheid.